- Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi
- Vol: 3 Issue: 2
- Yazıtlarda Adı Geçen Uzak Doğu Devletleri: Kore Hanedanı, Kuzey Çin Hanedanları, Moğol Toplulukları...
Yazıtlarda Adı Geçen Uzak Doğu Devletleri: Kore Hanedanı, Kuzey Çin Hanedanları, Moğol Toplulukları
Authors : Yong-sŏng Li
Pages : 87-105
View : 9 | Download : 5
Publication Date : 2020-01-03
Article Type : Research
Abstract :Kül Tegin Yazıtı ile Bilge Kağan Yazıtı’nda Birinci Türk Kağanlığı’nın bir kağanının cenaze törenine tem¬silciler gönderen devlet veya topluluklar doğudan başlayarak saat yönünde anılmaktadır. Bunlardan bükli, çöllüg el, tabgaç, kıtań ve tatabı, Doğu Asya’da bulunmaktadır. Bükli, Kore Yarımadasının kuzey kısmı ile Mançurya’da bulunmuş olan eski bir Kore krallığı Goguryeo (고구려/高句麗, M.Ö. 37 ~ M.S. 668) olsa gerek. Bu yüzden bökküli (< *bäkküli < *mäkküli 貊句麗) veya bökköli (< *bäkköli < *mäkkoli 貊高麗) okunması gerekmektedir. 552 ~ 577’de yani (Birinci) Türk Kağanlığı’nın ilk 25 yılında Kuzey Çin’de Kuzey Qi ve Batı Vey / Kuzey Zhou olmak üzere iki Tabgaç devleti mevcut olduğuna göre, Göktürklerin birine çẄlgl (~ çẄlgIl) ve diğerine Tabgaç diyerek bu iki Tabgaç devletini ayırt ettiğini düşünmeliyiz. Büyük bir olasılıkla, Kuzey Zhou’ya çẄlgl (~ çẄlgIl) ve Kuzey Qi’ye ise Tabgaç denk gelir. Eğer öyleyse, çẄlgl (~ çẄlgIl) adı Çülüg el ‘Çü’lülerin devleti’ (< Çü (< 周 Zhōu) + -lüg ‘addan sıfat yapan ek’ + el ‘devlet, ülke’) olarak çözümlenebilir. -lXg eki, günümüzde olduğu gibi yer adına eklenebilir. Kıtań ile Tatabı, Göktürklerin doğu komşuları olmasına rağmen Birinci Türk Kağanlığı’nın bir kağanının cenaze törenine temsilciler gönderen devlet veya topluluklar listesinde en son zikredilmektedir. Ama Kül Tegin’in cenaze törenine temsilciler gönderen devlet veya topluluklar listesinde ilk önce yer almaktadır. Tatabı adı, Çin kaynaklarında Kumo Xi ve Xi olarak geçse de daha çok 5~6. yüzyılda Mançurya’nın batısındaki Taoer Nehri ile Şira Müren Nehri arasında yaşayan bir göçebe halk olarak kaydedilen Didouyu’yu (地豆于 Dìdòuyú) hatırlatmaktadır.Keywords : Kore, Kuzey Çin, Moğol, Tunguz