- Doğu Coğrafya Dergisi
- Vol: 28 Issue: 49
- Kuzey Anadolu Fay Zonu ve Güneyindeki Kızılırmak Havzası’nın (Çorum) Relief Morfometrisi
Kuzey Anadolu Fay Zonu ve Güneyindeki Kızılırmak Havzası’nın (Çorum) Relief Morfometrisi
Authors : Mustafa Arikan, Tevfik Erkal, Topçu Ahmet Ertek
Pages : 8-27
Doi:10.5152/EGJ.2023.220405
View : 88 | Download : 40
Publication Date : 2023-06-30
Article Type : Research Article
Abstract :Kuzey Anadolu Fay (KAF) Zonu ve güneyindeki Kızılırmak Havzası’nın (Çorum) jeomorfolojik karakterinin relief analizleri ile ortaya konulmasını, relief özellikleriyle zeminin litolojik ve tektonik durumu arasındaki ilgiyi açıklamayı amaçlayan bu çalışmada Topografik Pozisyon İndeksi, Mutlak Yükseklik, Hipsometrik Eğri ve İntegral (HE–HI), Göreli Yükseklik, Bakı, Topografik Açıklık, Eğim, Yamaç Uzunluğu, Yamaç Şekli, Yüzey Engebelilği, Havza Reliefi, Relief Oranı, Engebelilik Değeri, analizlerinden faydalanılmıştır. Bu analizler 30 metre çözünürlüklü ALOS SYM verisi kullanılarak Arc GIS ve Saga GIS yazılımlarının yüzey analizleri modülleri ve bazı algoritmalar yardımıyla elde edilmiş, haritalanmıştır. Morfometrik parametreler kuzeyde Kargı ve Osmancık çevresinde relief özelliklerini belirleyen unsurların özellikle KAF’ın yüksek tektonik aktivitesi ve zeminin aşınıma karşı dayanımlı litolojik unsurlarıyla ilgili olduğunu göstermektedir. Güneyde ise Uğurludağ çevresine doğru litolojik ve tektonik yönden değişen şartlar ve erken kurulmuş drenaj sistemleri daha basık ve olgun bir topografyanın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bu iki farklı kesimi birbirinden ayıran güneyde Salur, kuzeyde Hacıhamza boğazları çevresinin genç bir topografyaya özgü morfometrik parametreler göstermesi KAF Zonu ile güneyindeki Orta Anadolu Neojen gölleri arasında drenaj ilişkisinin oldukça yakın bir jeolojik geçmişte kurulduğunu işaret etmektedir. Genel olarak havzalarda akış enerjisini artıran Yüzey Engebelilik İndeksi’nin, Havza Reliefi’nin, Relief Oranı’nın ve Engebelilik değerinin en yüksek olduğu kesimlere Kös Dağı, Ilgaz Dağı, Çal Dağı ve Saraycık Dağı gibi dağlık alanlardan KAF Zonu’na veya Hacıhamza Fay Zonu’na akaçlanan alt havzalarda rastlanmış olması sahanın relief özellikleri üzerinde tektonik etkinin en belirgin unsur olduğunu ortaya koymaktadır.Keywords : Jeomorfometrik analiz, Kızılırmak Havzası, Kuzey Anadolu Fay Zonu, relief morfometrisi