DEMOKRAT PARTİ’NİN 1950’YE KADAR DEVLET KURUMLARINCA İZLENMESİ
Authors : Ali Ulvi Özdemir
Pages : 425-452
Doi:10.33431/belgi.845463
View : 10 | Download : 7
Publication Date : 2021-07-01
Article Type : Research
Abstract :Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923’te kurulduğunda siyasal partilere dayalı bir parlamenter sistem yoktu. CHP’den ayrılan bir grup aydın ve asker tarafından 1924’te kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve 1930’da kurulan Serbest Fırka adındaki muhalefet partileri ile çok partili hayata geçiş denemeleri kısa ömürlü olmuş ve Türkiye 2. Dünya Savaşı’nın bitimine değil bu kısa aralıklar dışında CHP tarafından "Tek Parti” yönetimi ile yönetilmiştir. 2. Dünya Savaşı’nın bitiminde iç ve dış gelişmelerin etkisiyle yeniden çok partili hayata geçiş denemesi içinde en önemli parti Demokrat Parti (DP) Olmuştur. DP, 7 Ocak 1946 tarihinde daha önce CHP bünyesinde faaliyet gösteren Celal Bayar ve Adnan Menderes öncülüğünde kurulmuştur. Bu dönem Türkiye’nin çok partili siyasal hayata geçiş süreci olarak, oldukça sancılı ve bunalımlı bir dönemdir. Bu süreçte Türkiye yepyeni bir sayasal hayatı tecrübe etmiş ve 1950’de demokratik bir genel seçimle CHP, iktidarı kansız bir biçimde DP’ye devretmiştir. DP’nin kuruluş ve iktidarı alış dönemleri arasında daha önce tecrübe edilmemiş gelişmeler, tek parti yönetimini bu geçiş sürecini yönetmekte zorlamıştır. Bir taraftan da Tan Olayı gibi hükümet organlarının denetiminde düzenlenen saldırılarla aşırı solun DP içinde olması engellenirken DP’nin her hareketi devlet tarafından izlenmiştir. Bu izlenmeye ilişkin bu bildiride sunulan belgeler, sürecin CHP tarafından kontrollü bir geçiş dönemi olması için çaba harcandığını ortaya koymaktadır.Keywords : DEMOKRAT PARTİ, CUMHURİYET HALK PARTİSİ, DEVLET TAKİBİ