- Belgi Dergisi
- Issue: 21
- 1909 TARİHLİ İSPİRTOLAR KANUNUNUN KISA HİKÂYESİ: OSMANLI’DA ÜRETİCİ-DEVLET İLİŞKİLERİ VE İKTİSADİ BA...
1909 TARİHLİ İSPİRTOLAR KANUNUNUN KISA HİKÂYESİ: OSMANLI’DA ÜRETİCİ-DEVLET İLİŞKİLERİ VE İKTİSADİ BAĞIMLILIK SORUNU ÜZERİNE BİR İNCELEME
Authors : Oya Gözel Durmaz
Pages : 445-457
Doi:10.33431/belgi.825633
View : 10 | Download : 3
Publication Date : 2021-01-01
Article Type : Research
Abstract :19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun kapitalist dünya ekonomisine eklemlenmesi ve imzaladığı serbest ticaret anlaşmalarının sonucu olarak üzüm üretimi ihracat odaklı bir gelişim sergilemiştir. Artan dış talebe paralel bir şekilde üzüm üretiminde ciddi artışlar yaşanmıştır. Fakat dış talebe bağlı olarak gelişen Osmanlı bağcılığı 1890’lara gelindiğinde ihracat olanaklarının daralması sonucu büyük krizlerle karşılaşacaktır. Bu ortamda, ürünlerini ihraç edemeyen üzüm üreticilerinin devlete başvurarak durumlarına çözüm getirmesi yönünde taleplerde bulunduklarını görmekteyiz. 1893-1894 yılları arasında yoğunlaştığı görülen üzüm üreticisi taleplerinin, 1908 sonrasında yeniden canlandığını tespit etmekteyiz. İkinci Meşrutiyet pek çok toplumsal hareketi canlandırdığı gibi ithal malların rekabeti karşısında tutunmakta zorlanan Osmanlı üreticilerini de harekete geçirmiştir. 1909 yılında kabul edilen İspirtolar Kanunu da aşağıdan gelen bu taleplerin devlet katında karşılık bulması açısından önem arz etmektedir. Söz konusu düzenleme uyarınca ispirto İthalatı sınırlanarak, yerli üzümlerin kullanımı teşvik edilmeye çalışılmıştır. İspirtolar Kanunu, bu özelliği ile milli iktisat anlayışının yansımasını bulduğu bir metindir. 1908 sonrası "milli” ürünlerin kullanılması ve ithal ürünlere boykot uygulanması çağrısı yapan hareketler milli iktisat düşüncesinin uyanışı ve toplumsal karşılık bulması açısından oldukça önemlidir. Kanun ile ilgili dikkati çeken diğer husus ise yürürlüğe girdikten kısa bir süre sonra tekrar meclis gündemine getirilmesi ve hükümetin talebi ile bu sefer uygulanmasının tehir edilmesidir. Bir kanunun kabul edilmesine rağmen yabancı devletlerin itirazları nedeniyle uygulanamaz hale gelmesi, bu devletlerden gelebilecek yaptırımlar karşısında hükümetin geri adım atması iktisadi bağımsızlık meselesinin Osmanlı Devleti açısından ne kadar büyük bir yara haline geldiğini çok açık bir biçimde ortaya koymaktadır. Yabancı devletlerin itirazları sonucu gerçekleşen bu durum, Osmanlı İmparatorluğu’nun iktisadi bağımlılığının siyasi bağımsızlığını da sekteye uğrattığını açık bir biçimde ortaya koymaktadır.Keywords : İspirtolar Kanunu, Osmanlı İmparatorluğu, Ticaret Anlaşmaları, Üzüm