- Dil Araştırmaları
- Vol: 12 Issue: 23
- TÜRKÇEDE EŞ SESLİ SON ÇEKİM EDATI bile VE KUVVETLENDİRME EDATI bile
TÜRKÇEDE EŞ SESLİ SON ÇEKİM EDATI bile VE KUVVETLENDİRME EDATI bile
Authors : Mustafa Öner
Pages : 7-21
View : 8 | Download : 103
Publication Date : 2018-11-30
Article Type : Research
Abstract :Batı Türkçesinin ilk metinlerinde, "birlikte, beraber” anlamında çok yaygın biçimde görülen bile sözünün kökeninin Eski Türkçe birle biçimine dayandığı açıktır. Tarama Sözlüğü içinde üç anlamı bulunan çok anlamlılaşmış (polisemik) bile "1. Birlikte, beraber. 2. Dahi, de. 3. İle” biçiminde verilen edatın örneklerine bakınca, Eski Türkçe birle biçiminden /r/ ünsüzünün zayıflaması (reduction) ile oluştuğu anlaşılıyor. XI. yüzyılda birle ve bile biçimlerinin aynı sıklıkta kullanıldığı veriler, /r/ ünsüzünün epeyce erken bir çağda zayıflayıp düştüğünü gösterir. Bun un yanı sıra kökenleri farklı olan ET birle ve Oğuzca ile "birlikte, beraber, ile” edatlarının +n vasıta kalıplaşmasıyla genişleyen birlen ~ ilen şekilleri de vardır. Batı Türkçesinin ilk yüzyıllarında bağlama edatı olarak kullanılan arkaik bile "ile” edatıyla eş sesli (homonym) olan bile "dahi, da” edatı daima bağlama ve özellikle de kuvvetlendirme işlevinde olmuştur. Makalede özellikle bile kuvvetlendirme edatının kullanımı ve kökeni sorununa odaklanılmaktadır. İncelemeden çıkan sonuca göre, Batı Türkçesi başlarında görülen arkaik bile "ile” bağlama edatı ile hâlen Türkiye Türkçesinde kullanılan bile "dahi, da” kuvvetlendirme edatı, kökenleri, söz dizimindeki morfolojileri ve anlamları bakımından farklı olan, eş sesli sözler olarak kabul edilmelidir.Keywords : ESKİ TÜRKÇE, TÜRKÇE ÇEKİM MORFOLOJİSİ, bile kuvvetlendirme edatı