- Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi
- Issue: 38
- Karadeniz Bölgesi İklim Koşullarına Uygun Jensen Haise Yöntemi Referans Evapotranspirasyon Tahmin Eş...
Karadeniz Bölgesi İklim Koşullarına Uygun Jensen Haise Yöntemi Referans Evapotranspirasyon Tahmin Eşitliklerinin Geliştirilmesi
Authors : Selçuk Usta
Pages : 415-427
Doi:10.31590/ejosat.1130701
View : 11 | Download : 5
Publication Date : 2022-08-31
Article Type : Research
Abstract :Bu çalışmada Jensen Haise yöntemi orijinal eşitliğinin (JH_orijinal) Karadeniz Bölgesi koşullarındaki aylık ortalama referans evapotranspirasyon (ETo) tahminlerinde kullanılabilirlik düzeyinin belirlenmesi ve yöre iklim koşulları ile uyumlu olacak şekilde kalibrasyonunun yapılması amaçlanmıştır. Öncelikle De Martonne kuraklık indeksi yöntemine göre bölgenin iklim sınıflandırması yapılmıştır. Daha sonra Microsoft Excel programı çözücü eklentisi kullanılarak, her bir iklim sınıfı için modifiye Jensen Haise (JH_modifiye) eşitlikleri geliştirilmiştir. ETo hesaplamalarında bölge şehirlerine ait aylık ortalama sıcaklık, oransal nem, rüzgâr hızı ve güneşlenme süresi verileri kullanılmıştır (1927 – 2020). JH_orijinal ve JH_modifiye eşitlikleri ile tahmin edilen ETo değerleri FAO 56 Penman Monteith (PM) eşitliği kullanılarak belirlenen değerler ile karşılaştırılmıştır. Bölgenin doğusu çok nemli iklim sınıfında yer alırken, kıyı şeridi boyunca batıya doğru iklim nemli ve yarı nemliye dönüşmüştür. Kıyı kesimine oranla daha az yağış alan iç kesimlerde yarı kurak – nemli iklimin egemen olduğu görülmüştür. Çok nemli, nemli, yarı nemli ve yarı kurak – nemli iklim koşulları için FAO 56 PM ile elde edilen yıllık ortalama ETo değerleri sırasıyla 1.779 mm gün-1, 2.349 mm gün-1, 2.280 mm gün-1 ve 2.631 mm gün-1 olarak belirlemiştir. Aynı iklim sınıfları için JH_orijinal ile tahmin edilen değerler 2.146 mm gün-1, 2.697 mm gün-1, 2.566 mm gün-1 ve 2.562 mm gün-1 olarak elde edilmiştir. JH_modifiye ile tahmin edilen değerler ise sırasıyla 1.775 mm gün-1, 2.319 mm gün-1, 2.238 mm gün-1 ve 2.629 mm gün-1 olarak belirlenmiştir. Şehir bazında JH_orijinal ile tahmin edilen ETo değerleri için MAPE %19.357 – 45.561 aralığında değişmiştir. ETo değerlerinin doğruluğu "kabul edilebilir” (MAPE= %20 – 50) düzeyde olsa da JH_orijinal tüm iklim sınıfı koşullarında kötü performans göstermiştir. Bu eşitlik için iklim sınıfı bazında 0.428 – 0.596 mm gün-1 aralığında değişen MAE kalibrasyondan sonra %62.14 – 92.76 oranında azalarak, JH_modifiye için 0.031 – 0.205 mm gün-1 aralığına gerilemiştir. JH_modifiye en iyi ve en kötü performanslarını sırasıyla çok nemli (MAPE= %2.298) ve yarı nemli (MAPE= %13.631) koşullarda göstermiştir. Nemli ve yarı kurak – nemli koşullardaki performansı ise birbirine yakın olmuştur (MAPE= %8.937 – 9.012). Bu eşitlik kullanılarak tahmin edilen ETo değerlerinin doğruluk düzeyi yarı nemli koşullarda "iyi” (MAPE= %10 – 20), diğer iklim sınıfı koşullarında ise "çok iyi” (MAPE= ≤ %10) olarak belirlenmiştir. FAO 56 PM için yeterli veri olmaması durumunda JH_modifiye eşitliğinin iyi bir alternatif olduğu ve nemli koşullardaki ETo tahminlerinde kullanılabileceği sonucuna ulaşılmıştır.Keywords : Kalibrasyon, Kuraklık İndeksi, Referans Evapotranspirasyon, Tahmin Modeli