- Türk Dili Araştırmaları Yıllığı - Belleten
- Issue: 68
- DİL İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TEYİPCAN ELİYEV’İN ŞİİRLERİNDEKİ ÇİNCE ALINTILAR
DİL İLİŞKİSİ BAĞLAMINDA TEYİPCAN ELİYEV’İN ŞİİRLERİNDEKİ ÇİNCE ALINTILAR
Authors : Raile Abdulvahit Kaşgarli
Pages : 181-204
Doi:10.32925/tday.2019.34
View : 10 | Download : 4
Publication Date : 2019-12-01
Article Type : Research
Abstract :Uygur Türkçesi ile Çincenin teması, uzun bir tarihî süreci geride bırakmıştır. Çağımızda Doğu Türkistan sahasında kullanılan Çağdaş Uygur Türkçesi, Çince ile tarihte hiç olmadığı kadar yakın ilişkide bulunmaktadır. Bu iki dil arasındaki yakın ilişkiden kaynaklanan etki söz konusu olduğunda etkilenen konumda olan dilin Çağdaş Uygur Türkçesi olduğu söylenebilir. Ancak etki oranı, Çağdaş Uygur Türkçesinin yazı dili ile konuşma dilinde kendini farklı boyutta gösterir. Çalışmada bu iki dilin ilişkisi, 1930-1989 yılları arasında Doğu Türkistan’da yaşayan ve eser veren ünlü Uygur şairi Teyipcan Eliyev’in şiirlerinde geçen Çince alıntılar örneğinde incelenerek Çağdaş Uygur Türkçesinin yazı dili ile Çincenin ilişkisine ışık tutmak amaçlanmıştır. Yöntem olarak Lars Johanson’un geliştirdiği Dillerin İlişkisi ve Etkinin Açıklanması Modeli yani Kod Kopyalama Modeli uygulanmıştır. Bu modele göre sosyal açıdan baskın olan dil (B) Çincedir, sosyal açıdan zayıf olan dil (A) Çağdaş Uygur Türkçesidir. Çalışmada; B’nin A’ya verdiği alıntıların türü, yapısal etkenler ve dil dışı etkenler, Eliyev’in şiirlerinde geçen Çince alıntılar temelinde incelenmeye çalışılmıştır.Keywords : dil ilişkisi, Çağdaş Uygur Türkçesi, Çince, alıntı kelimeler