- Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi
- Issue: 49
- Kül Tigin Yazıtının Güneydoğu Yüzünde Geçen "Tuygun" Sözcüğü Üzerine
Kül Tigin Yazıtının Güneydoğu Yüzünde Geçen "Tuygun" Sözcüğü Üzerine
Authors : Âdem Aydemir
Pages : 35-66
Doi:10.24155/tdk.2020.127
View : 11 | Download : 4
Publication Date : 2020-03-16
Article Type : Research
Abstract :Göktürk Yazıtları’nın Vilhelm Thomsen ve Wilhelm Radloff ile başlayan okuma ve anlamlandırma çalışmaları günümüze kadar devam etmiş, yerli ve yabancı Türkologlar tarafından müstakil metin neşirleri yapılmış, çeşitli okuma ve anlamlandırma denemeleri gerçekleştirilmiştir. Bununla beraber yazıtların Türkiye Türkçesine aktarılması konusunda hâlâ sorunlar bulunmaktadır. Bu makalemizde Kül Tigin Yazıtı’nın güneydoğu yüzünde geçen ‘ıg(a)r ogl(a)n(ı)ñ(ı)zda : t(u)ygun(u)ñ(ı)zda : y(e)gdi : ig(i)dür : (e)rt(i) g(i)z’ cümlesindeki ‘tuygun’ sözcüğünün cümle içinde yüklendiği anlam üzerinde durulacaktır. Nitekim Kül Tigin Yazıtı’nın güneydoğu yüzünde yer alan ‘t(u)ygun(u)ñ(ı)zda’ sözcüğü, alanın uzmanları tarafından farklı okunan, farklı anlamlandırılan sözcüklerdendir. Sözcük, ‘taygun, toygun, ataygun, atıygun’ gibi farklı şekillerde okunmuş, ‘yüksek bir unvan; taylar, gençler, çocuklar, oğullar, erkek torunlar’ gibi anlamlar yüklenmiştir. Hâlbuki metnin bağlamına göre burada bulunması gereken sözcük, Eski Türkçe ‘tuygun’; ‘kartal <=> ruh/ can’ sözcüğü olmalıdır. Bu makalemizde hususiyle Kül Tigin Yazıtı’nın güneydoğu yüzünde geçen ‘t(u)ygun(u)ñ(ı)zda’ sözcüğü, üzerinde durulmuştur. Öncelikle bu sözcükle ilgili okuma ve anlam denemelerine temas edilecek, ardından Türkçenin tarihî ve çağdaş metinlerinden hareketle görüşlerimiz ortaya konulacaktır. Çalışmayla elde edilen tespitler, değerlendirme ve sonuç bölümünde maddeler hâlinde verilecektir. Sonuç olarak makalede, Kül Tigin Yazıtı’nın güneydoğu yüzünde geçen; "ıg(a)r ogl(a)n(ı)ñ(ı)zda : t(u)ygun(u)ñ(ı)zda : y(e)gdi : ig(i)dür : (e)rt(i)g(i)z” cümlesi üzerindeki mevcut teklifler eleştirel bir gözle tekrar değerlendirilecek ve hususiyle cümlenin anlamı hakkında yeni bir öneri getirilecektir.Keywords : : Kül Tigin Yazıtı, okuma ve anlam önerileri, tuygun sözcüğü