- Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi
- Vol: 62 Issue: 2
- Şairin Kadrajından Zant: Yitik Bir Kelimenin Peşinde
Şairin Kadrajından Zant: Yitik Bir Kelimenin Peşinde
Authors : Süreyya Uzun Pekşen
Pages : 529-554
Doi:10.26650/TUDED2022-1172222
View : 10 | Download : 5
Publication Date : 2022-12-30
Article Type : Research
Abstract :Bu makalede 16. yüzyıl şairlerinden Üsküdarlı Aşkî’nin Divan’ındaki 203 numaralı gazelin redifi olan ve Osmanlı şiirinde kullanım sıklığının son derece düşük olduğu tespit edilen zant kelimesine odaklanılmaktadır. İlk aşamada, kelimenin gazelde yer aldığı bağlamlardan hareketle neyin göstereni olabileceği yorumlanmaya çalışılmış ve gösterilen için tespit edilebilen görsel malzeme ile uyumu değerlendirilerek iki ihtimal belirlenmiştir. Sonraki aşamada ise erişilen yeni kaynaklar ışığında bu iki ihtimalden birinin doğruluğu teyit edilmiştir. Osmanlı şiir geleneğinde gündelik hayat ve maddi kültür ögelerinin kullanımı üzerine kısa bir girişle başlayan makalede şairin manzumelerinde nesnelere yer verme biçimlerine bakıldıktan sonra çalışmaya esas olan gazel üzerinden tasvir edilen nesnenin ne olabileceği tartışılmaktadır. Ardından, klasik şiirde yer bulan edebî tasvirlerin ne derecede gerçekçi olduklarını saptayabilmek için sanat tarihi disiplininin alanına giren minyatürlere, resimlere, gravürlere ve kıyafet albümlerine müracaat edilebileceği görüşünden hareketle, elde edilen veriyle uyum sağlama ihtimalinin yüksek olduğu düşünülen görsel malzeme sunulmaktadır. Son bölümde ise araştırmayı net bir sonuca kavuşturan veriler ile birlikte 15. yüzyılda yaşamış Dietrich von Schachten ve Arnold von Harff gibi Batılı seyyahların notlarında, Osmanlı dönemine ait minyatürlerde, fürûsiyye çizimlerinde ve bilhassa Gentile Bellini, Carpaccio, Mansoeti gibi Venedikli Rönesans sanatkârlarının resimlerinde yer alan zant tasvirlerinden örnekler paylaşılmaktadır.Keywords : Osmanlı şiiri, Üsküdarlı Aşkî, 16. yüzyıl, Serpuşlar, Memlukler