Kur’an’da Sadr ile İlgili İki Kavram: D-y-k ve Ş-r-h
Authors : Ahmet Nair
Pages : 68-92
Doi:10.31121/tader.620496
View : 11 | Download : 7
Publication Date : 2020-04-30
Article Type : Research
Abstract :Bu çalışmada, Kur’an’da insan göğsünün iki eylemi olarak kullanılan d-y-k (ضيق ) ve ş-r-h ( ( شرح kavramaları ele alınacaktır. D-y-k kelimesi sözlükte, genişliğin zıddı olan darlık, fakirlik, cimrilik ve üzüntü gibi anlamlara gelmektedir. Mecazî olarak da kalpteki şüphe anlamında kullanılır. Kur’an’da kelimenin bu anlamlarda kullanıldığı ayetlerde iman etmeyenlerin çektiği ruhi sıkıntı, yükseğe çıkan birinin nefes almakta çektiği zorluğa benzetilmektedir. Yine Kur’an’da savaştan geri kalanlara yeryüzünün dar gelmesi, vicdanlarının kendilerini düşürdüğü zor durumu anlatmaktadır. Diğer ayetlerde peygamberlerden Hz. Lût’un halkının cinsel sapıklıklarından duyduğu ıstıraba yer verilirken, Hz. Musa’nın pelteklikten çektiği konuşma sıkıntısı ve kardeşi Harun ile desteklenme talebi dile getirilmektedir. Hz. Muhammed ile ilgili olan ayetlerde ise, müşriklerin Kur’an ayetleri hakkında ileri sürdüğü şiir ve sihir gibi iftiraların kendisine verdiği sıkıntıya karşı, "Rabbini hamd ile tespih et.” (el-Hicr 15/98) emriyle teselli edildiğini görmekteyiz. Bir ayette de eşinin evinde iddet süresini geçirmek için bekleyen boşanmış kadına "Onları sıkıştırıp kendilerine zarar vermeye kalkışmayın." (et-Talâk 65/6) ifadesiyle evden çıkıp gitmesi için baskı yapılmaması belirtilmektedir. Bunun zıddı olan ş-r-h kelimesinin lügat anlamları eti yarıp kızartmaya hazırlamak için inceltmek, bir şeyi genişletmek, mecaz olarak da kapalı ve izaha muhtaç olan şeyleri açıklayıp tefsir etmek anlamlarında kullanılmaktadır. Buradan hareketle, Allah’ın bir kişinin göğsünü genişletip yapmak istediği işe kalbini meylettirmesi, böylece Allah’ın hidayetini dilediği kişiyi İslâm nuru ile buluşturmasına değinilir. Hz. Musa’nın dilindeki bağın verdiği sıkıntıyı, "Rabbim! Gönlüme ferahlık ver." (et-Tâha 20/25) isteği ile göğüslemeye çalışmasının dile getirildiği bir ayet de bulunmaktadır. Hemşehrilerinin inat ve inkârcılıklarından bunalan Hz. Muhammed’in ise "Senin kalbini açıp genişletmedik mi?” (el-İnşirah 94/ 1-3) denilerek sırtını büken ağırlıklardan kurtarılıp isminin yüceltilmesiyle ferahlatıldığı görülmektedir.Keywords : Tefsir, Kur’ân, Dayk, Şerh