Osmanlı Su Yollarının Sevk ve İdaresi
Authors : M. Mehdi Ilhan
Pages : 41-66
Doi:10.1501/Tarar_0000000408
View : 11 | Download : 5
Publication Date : 2008-10-01
Article Type : Research
Abstract :Osmanlı’nın modern bir devlete yakışır şekilde her konuda idari bir sistem geliştirdikleri günümüze kadar ulaşan son derece düzenli bir arşivin mevcudiyetinde kendini göstermektedir. Fatih Sultan Mehmed’in su yollarının sevk ve idaresi için Su Nezareti kurduğu bilinmektedir. Ancak Roma, Bizans ve Selçuklu döneminden kalma su yollarını ve şebekelerini kullanmaya devam eden ve yenilerini inşa eden Osmanlı’nın, Fatih Dönemi öncesinde de oturmuş bir yönetim sisteminden yoksun olduğu söylenemez. Bizans ve Selçuklu topraklarını devr alan Osmanlı’nın, devamlılık sürecinin kaçınılmaz bir gereği olarak, sabık yönetim sistemlerini de ne derece devr aldığı ve geliştirdiği çok geniş kapsamlı bir tartışmanın konusu olduğundan makalemizin dışında tutulmuştur. Arşiv kaynaklarına dayanan bu makalemizde bizim için önemli olan Osmanlı’nın su yolarını sevk ve idarede izledikleri yöntem, şehir ve kasabalarda halkın su ihtiyacını karşılamak için aldıkları önlemlerdir. Kilometrelerce uzaktaki suyun doğal kaynak ve barajlardan künkler ve su kemerleri yardımıyla havuzlara ve oradan sırasıyla maslak, maksem ve su terazilerine ulaştırılması ve akabinde şehir ve kasabalardaki sayısız cami, medrese, han, hamam, sebil, çeşme ve evlere tevzii şüphesiz oturmuş ve düzenli bir yönetim sistemi ile ancak gerçekleşebilirdi. Bu sistem çerçevesinde yeni su yollarının inşası veya eskilerinin tamiri için Su Nezareti’nce ve daha sonra ondokuzuncu yüzyılda oluşturulması üzerine Şehremaneti’nce bir keşif yapılır, gerekli insan gücü, para ve malzeme temin edilir ve işin bitiminde de varsa yolsuzlukları ve eksiklikleri ortaya çıkarmak için bir ikinci keşif daha yapılırdı. Osmanlı’nın su yollarını koruma altına aldığı, tahribata sebep olanları cezalandırdığı, suyun tevziinde adil davrandığı ve halkın sağlığını korumak için zaman zaman suyun tahlilini yaptırdığı Arşiv dokümanlarından anlaşılmaktadırKeywords : Osmanlı, Su yolu, Su Nezareti, Şehremaneti